Stalinizm

Stalinizm, jak sama nazwa wskazuje - odnosi się do polityczno-ekonomicznej sytuacji, jaka zaistniała w ZSRR po dojściu do władzy następcy Lenina - Józefa Stalina u schyłku lat 20. XX wieku, dokładnie w 1929 roku, gdy pozbył się z Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego swoich ideowych przeciwników.

Nowy wódz otoczony powszechnym uwielbieniem, wręcz kultem, nie przerwał panującego w kraju ostrego terroru, którego... więcej



Odwilż ’56

Pojęcie polskiej odwilży ’56 dotyczy czasów, gdy miały miejsce październikowe wydarzenia poznańskie i gdy władzę zaczął sprawować Władysław Gomułka, więziony w stalinizmie. Jego reformy liberalizujące polską rzeczywistość noszą także nazwę małej stabilizacji.

W tym roku terror polityczny uległ załamaniu. Nasz kraj opanowały nastroje pełne nadziei na poprawę sytuacji politycznej, finansowej, pozycji międzynarodowej, ale prz... więcej



Nowomowa

Termin nowomowa pochodzi od angielskiego newspeak. Odnosi się do języka wykreowanego w totalitarnych państwach, z który jedno – Oceanię - George Orwell opisał w swojej głośnej powieści Rok 1984.

Nowomowa przede wszystkim odznacza się odrzuceniem niekorzystnych w punktu widzenia polityki państwowej słów, zwrotów, terminów oraz zastąpieniem ich wykreowanymi specjalnie do tego celu odpowie... więcej



Mała stabilizacja

Określenie mała stabilizacja dotyczy konsekwencji faktu oficjalnego potępienia stalinizmu w ZSRR i obejmuje to, co działo się w Polsce Ludowej po październiku 1956 roku, czyli po mianowaniu „głosu” społeczeństwa - Władysława Gomułki - I Sekretarzem KC PZPR (następcy zmarłego Bolesława Bieruta).

Od tej pory terror polityczny, tak widoczny w czerwcowych robotniczych rozruchach w Poznaniu, uległ załamaniu. Nasz kr... więcej



Stan wojenny 1981

Stan wojenny to stan nadzwyczajny, w którym administracja zostaje przejęta przez wojsko. Stało się tak w Polsce w 1981 roku i od tej pory stanowi jeden z najbardziej spornych punktów w dziejach naszej historii.

Wieczorem w niedzielę 13 grudnia 1981 roku, uchwałą Rady Państwa, generał Jaruzelski, obserwując rozbudowującą się ciągle i umacniającą swoją opozycyjną pozycję „Solidarność” oraz otrzymując informacje o pogłę... więcej



Cenzura (prewencyjna i represyjna)

Termin cenzura wywodzi się od łacińskiego censere, czyli osądzać i w takim rozumieniu oznacza selektywne przekazywanie informacji.

Spośród kilkunastu podziałów cenzury na uwagę zasługuje ten ze względu na sposób działalności cenzorskiej, w której wyróżniamy cenzurę instytucjonalną, prawną, wewnętrzną, polityczną, religijną, prewencyjną oraz represyjną. Ostatnie z wymienionych funkcjonowały w PRL pod postacią instytucji Głów... więcej



Radio „Wolna Europa”

Nie było wiadomo, jak długo potrwa Rozgłośnia, na ile można mieć tu zaufanie do Ameryki, która ponosiła odpowiedzialność za Jałtę. Nad tymi obawami przeważyła perspektywa walki na falach eteru o wolną Polskę i możliwość powrotu do zawodu - skazanych często na pracę fizyczną - pisarzy, dziennikarzy i artystów
(http://www.wolnaeuropa.pl/z_historii.html).

Radio Wolna Europa (po angielsku Radio Free Europe/Radio Liberty) to rozg... więcej



Drugi obieg (bibuła)

Drugi obieg to termin używany w odniesieniu do nielegalnych i niezależnych wydawnictw podziemnych – lub osób prywatnych - które były związane z opozycją i funkcjonowały w krajach objętych cenzurą (na przykład od 1977 roku w PRL, gdy ukazał się pierwszy numer pozacenzuralnego pisma „Zapis”). Jego odpowiednikiem jest tak zwana „bibuła” lub literatura „bezdebitowa” (literatura wydawan... więcej



Literatura faktu

Istnieje wiele definicji pojęcia literatura faktu. Według Hanny Krall, autorki Zdążyć przed Panem Bogiem to
dział współczesnego piśmiennictwa na pograniczu literatury i dziennikarstwa, obejmujący opowieści o rzeczywistych wydarzeniach, niekiedy częściowo zbeletryzowane. Obejmuje różne gatunki, m.in. reportaż, często o wyraźnych założeniach literackich.


Z kolei Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień... więcej



Autotematyzm

Literaturoznawczy i krytycznoliteracki termin autotematyzm wywodzi się z greckiego autos, czyli „sam”, „sam sobie”, „sam na swój temat”.

W odniesieniu do literatury oznacza refleksje autora na temat powstawania dzieła, na temat procesu twórczego, sposobów i celów pisania, co w swojej definicji pojęcia zawarł Artur Sandauer, w pracach: Konstruktywny nihilizm, O ewolucji sztuki narracy... więcej



Underground - trzeci obieg

Zagadkowy termin odnosi się do działalności niezależnego i nielegalnego, trzeciego obiegu wydawniczego w stanie wojennym (rozciągniętego do 1989 roku), gdy na polskiej scenie literackiej zadebiutowało pokolenie urodzone po 1960 roku, nie związane ani z pierwszym, legalnym, ani z drugim obiegiem.

Twórcy ci, sprzeciwiający się całemu głównemu nurtowi kultury reprezentującej tradycyjne wartości i podważający fundamenty całego ... więcej