Erwin Axer - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Erwin Axer (ur. 1 stycznia 1917 roku we Wiedniu) – zadebiutował jako reżyser przed wybuchem wojny jednoaktówką Eugene’a O’Neilla Księżyc nad Karybami na deskach Teatru Narodowego. Powszechnie uważany jest za najwybitniejszego ucznia Leona Schillera. W czasie okupacji przeniósł się do Lwowa, gdzie pracował w Polskim Teatrze Dramatycznym. Najsłynniejszym spektaklem wyreżyserowanym przez Axera w tym okresie była Panna Maliczewska autorstwa Gabrieli Zapolskiej. W 1942 roku powrócił do Polski, gdzie wziął udział w Powstaniu Warszawskim. Dostał się w niemiecką niewolę i został przewieziony do obozu pracy.

Po zakończeniu wojny wrócił do kraju, gdzie czekała na niego posada kierownika Teatru Kameralnego Domu Żołnierza w Łodzi, który w 1949 roku przeniesiono do Warszawy ze zmienioną nazwą na Teatr Współczesny. Axer pracował tam nieprzerwanie aż do roku 1981. Reżyser wypracował swój własny styl, który pozostawał w opozycji do Schillera. Przejawiało się to głównie w doborze repertuaru. Zamiast wielkich, monumentalnych, dzieł romantycznych, Axer preferował skromne utwory amerykańskich i zachodnioeuropejskich twórców (m.in. Tennessee Williams, Jean Paul Sartre czy Georgie B. Shaw).

W okresie socrealizmu (1949-1956) wyreżyserował kilka polskich utworów o propagandowej wymowie – Niemców Leona Kruczkowskiego czy Domek z kart Emila Zegadłowicza. Gdy nadeszła „odwilż” na krótki czas połączono Teatr Współczesny z Teatrem Narodowym. Wówczas Axer wyreżyserował głośny dramat Jerzego Lutowskiego Ostry dyżur, który stanowił próbę rozliczenia się ze stalinizmem. W 1956 roku wystawił Kordiana Juliusza Słowackiego. Nie zrobił jednak tego z charakterystycznym dla romantyzmu rozmachem, lecz skromnie, niemal minimalistycznie. Krytycy niemal jednogłośnie okrzyknęli styl reżyserii Axera jako nowoczesny.

W swojej samodzielnej karierze często podejmował się wystawiania dzieł, przy których współpracował przed wojną z Leonem Schillerem. Robiąc je „po swojemu” stawiał na czysty przekaz artystyczny, pozbawiony zbędnych ozdób i rekwizytów. Poza wspomnianym już Kordianem, takim dziełem może być chociażby Nasze miasto autorstwa Thorntona Wildera, wystawione przez Axera na deskach Teatru Współczesnego w 1957 roku.

Kierowany przez niego teatr był swoistą enklawą. Tylko w tym miejscu warszawiacy mogli zapoznać się z najnowszym dorobkiem twórców z Zachodu. Powszechnie uważało się, że spektakle we Współczesnym adresowane były do wymagających i inteligentnych widzów. Dla PZPR scena dowodzona przez Axera stanowił najlepszy dowód na liberalizm i swobodę poglądów panujące w PRL.

Największym sukcesem artystycznym reżysera do dziś uważa się inscenizację Tanga Sławomira Mrożka z 1965 roku. Wówczas to niezapomnianą kreację Artura stworzył Wiesław Michnikowski. Axerowi udało się ukazać groteskową fabułę i postaci w sposób niemal realistyczny, nadając im powagi. Dzięki temu przesłanie utworu stało się znacznie silniejsze. Wielki sukces Tanga zachęcił reżysera do częstszego sięgania po dzieła Mrożka.

Jednak wciąż za swoje najważniejsze zadanie uważał zapoznawanie Polaków z najnowszym dorobkiem dramatu zachodniego. Stąd na deskach Teatru Współczesnego pojawiały się takie przedstawienia jak Macbett Eugenie’a Ionesco, Święto Borysa Tomasa Berhnarda czy Lir Edwarda Bonda.

Marta Fik, autorka pracy Trzydzieści pięć sezonów, tak charakteryzuje styl Axera:
Unika metafor jednoznacznych, metod nadmiernie ekspresyjnych, własny komentarz podając dyskretnie przez ustawienie niektórych sytuacji, tak z reguły osadzonych w klimacie całości, iż wiele rozwiązań dodanych przez reżysera przypisuje się autorowi, a także przez prowadzenia ról. Wiadomo powszechnie, że silną stroną realizacji Axerowskich jest aktorstwo i to aktorstwo określonego typu, nie nazbyt ekspresyjne, raczej tłumiące czy pozwalające domyślać się wielorakich namiętności niż dające im ujście.


Już od 1962 roku Axer ściśle współpracował z zagranicznymi teatrami, między innymi w RFN, ZSRR, Szwajcarii, Austrii, Holandii i USA. Reżyserując na najlepszych scenach świata skutecznie podpatrywał i wszczepiał polskim aktorom najnowsze kanony rzemiosła. Liczne podróże umożliwiły mu również zapoznawanie się z najnowszymi dziełami, które później przekazywał publiczności Teatru Współczesnego.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  „Wujek Karol. Kapłańskie lata Papieża” - streszczenie
2  Walka z cenzurą PRL
3  Drugi obieg (bibuła)



Komentarze: Erwin Axer

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: