Nowomowa - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Termin nowomowa pochodzi od angielskiego newspeak. Odnosi się do języka wykreowanego w totalitarnych państwach, z który jedno – Oceanię - George Orwell opisał w swojej głośnej powieści Rok 1984.

Nowomowa przede wszystkim odznacza się odrzuceniem niekorzystnych w punktu widzenia polityki państwowej słów, zwrotów, terminów oraz zastąpieniem ich wykreowanymi specjalnie do tego celu odpowiednikami. Wszystko wydawałoby się zupełnie niegroźne, gdyby nie fakt, że nowe wyrazy wpływały na fałszywe postrzeganie rzeczywistości reżimu przez społeczeństwo, zakładały istnienie jedynej słusznej racji, przekreślały dialog.

Zamiast na przykład mówić, że coś jest złe, używano przymiotnika bezdobre, co z góry sprawiało, że przedmiot opisu wydawał się mniej negatywny, stopniowo zatracał pierwotne pejoratywne znaczenie.

Wybitny badacz nowomowy Michał Głowiński w swoich trzech książkach Nowomowa po polsku (1990), Marcowe gadanie (1991) oraz Peereliada (1993) wyszczególnił cztery cechy sztucznej mowy. Są to:
  • Jednowartościowość – nowomowa nie jest czarno-biała, wszystkie wyrazy mają określoną wartość, która dominuje nad znaczeniem;

  • współistnienie sloganów i stereotypów, co jest widoczne w przemówieniach rocznicowych i pragmatycznych, gdy ich autorzy posługują się kalką językową, sztampą, schematem językowym;

  • magiczność słowa stwarzającego rzeczywistość;

  • arbitralność słów, dowolność w doborze słów, związków frazeologicznych.


  • Z kolei funkcję nowomowy określił Kamil Mirowski, autor artykułu Nowomowa — marzenie totalitaryzmu, przestroga dla demokracji („Dialogi polityczne” Numer 5–6 — październik 2005 r.):

    Nowomowa została stworzona jako narzędzie zniewolenia umysłów iw ten sposób była wykorzystywana przez państwa totalitarne. Za jej pomocą machiny propagandowe wykreowały nową rzeczywistość, wktórej oficjalna ideologia przenikała każdy aspekt życia inie było od niej odstępstwa. Marzeniem totalitaryzmów była zaś sytuacja, wktórej nowomowa stanie się językiem duszy, sytuacja, wktórej obywatele zaczną sami kontrolować swoje myśli. To właśnie ztego powodu systemom totalitarnym tak zależy, aby obywatele masowo uczestniczyli wżyciu politycznym. Wtrakcie „dwóch minut nienawiści”, czy kolejnego obowiązkowego pochodu pierwszomajowego, łatwiej jest wpływać na ludzi, karmić ich propagandą imanipulować nimi, niż próbować sterowania biernymi iniezainteresowanymi jednostkami.


    W Polsce nowomowa rozwinęła się w PRL-u. Była narzędziem terroru władzy, językiem propagandy politycznej, znakiem sukcesu gospodarki, w odniesieniu do której używano na przykład słownictwa zaczerpniętego z militarystyki. Występowała także w przemówieniach największych państwowych prominentów, którzy stosowali ją do ogłupienia ludzi, uniemożliwiając ich samodzielność i swobodę myślenia. Przykładem tego może być fragment tez sformułowanych dla Edwarda Gierka do planowanej rozmowy z kardynałem Stefanem Wyszyńskim:
    Kontekst polityki światowej ożywił nadzieje sił rewizjonistycznych i odwetowych na przekreślenie wyników agresywnej wojny hitlerowskiej. Nadzieje te wstępnie nabierają kształt postulatu zjednoczenia Niemiec, ale nauki historii są dostatecznie wymowne i jednoznaczne.

    Cechy nowomowy widać także w literaturze socrealistycznej: Upominamy się Partią o jasne prawdy (słowa z Poematu dla dorosłych Adama Ważyka).

    Nowomowę można obserwować także, analizując dokumenty, memoranda i rozmaite nagrania z okresu stanu wojennego, w których pełno jest wyświechtanych frazesów typu wróg ludu, bakterie imperialistów.

    Warto wspomnieć, że nowomowa w polskiej literaturze, głównie dzięki twórczości Sławomira Mrożka, poetów pokolenia Nowej Fali (zwłaszcza Stanisława Barańczaka) stała się przedmiotem krytyki i parodii
    Współcześnie terminu nowomowa używa się w odniesieniu do języka biurokracji, urzędniczego, czego przykładem jest nieśmiertelny „projekt”. Występuje najczęściej w kontekście wypowiedzi, które można nazwać „masłem maślanym”, „laniem wody” – nie niosą żadnej treści, a istnieją tylko po to, by posługujący się nimi ludzie mogli powiedzieć, że nie boją się na przykład udzielać odpowiedzi dziennikarzom. Tak naprawdę nowomowa fałszuje rzeczywistość oraz doprowadza do zubożenia języka, który zostaje „zaśmiecony” takimi tworami, jak:
    pedałowiec biurowy – kosz na śmieci,
    podgardle dziecięce – śliniak,
    stołokulotoczny wskaźnik ekranowy – mysz komputerowa,
    trójkąt męski – slipki,
    upiór dzienny – dzienna wydajność pralni,
    zawieralnik niewyjściowy blokujący – zasuwka do drzwi,
    zwis męski ozdobny – krawat,
    zwis sufitowy – żyrandol.


    Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


      Dowiedz się więcej
    1  Streszczenie szczegółowe Innego świata
    2  Paryż - polska emigracja
    3  Walka z cenzurą PRL



    Komentarze: Nowomowa

    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
    Imię:
    Komentarz:
     





    Streszczenia książek
    Tagi: