Proza polityczna i nurt rozrachunkowy - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Nurt prozy politycznej rozwinął się w okresie powojennym, gdy temat polityczny podlegał szczególnym manipulacjom ze strony decydentów, co odcisnęło piętno na literaturze krajowej, widoczne na przykład w Obywatelach Kazimierza Brandysa, Władzy Tadeusza Konwickiego, Zdobyciu władzy Czesława Miłosza czy w najsłynniejszym z tego kręgu Popiele i diamencie Jerzego Andrzejewskiego, w którym pisarz nie zdołał przedstawić autentycznej rozprawy ideowej między protagonistami - komunistą Szczuką a socjalistą Kalickim.

Przełom roku 1956 odcisnął swoje piętno także na nurcie prozy politycznej. Wówczas to pojawił się jej odłam - nurt rozrachunkowy, analizujący fenomen władzy autokratycznej i mechanizm przewrotów politycznych, badający genezę i następstwa „kultu jednostki”, dokonujący swoistego bilansu powojnia:

Utwory zaliczane doń poświęcone zostały analizie mechanizmów funkcjonowania ustroju totalitarnego oraz wpływowi ideowego dyktatu na świadomość jednostki. Rzetelność takiej analizy pozostawała w ścisłym związku z ograniczeniami nakładanymi przez sytuację polityczną – krytyka mogła dotyczyć wyłącznie okresu „błędów i wypaczeń”, a i to w ograniczonym zakresie.
(Słownik literatury polskiej XX wieku pod red. Marka Pytasza, Katowice 2001, s. 541-544).

Przykładami takich dzieł są: Matka Królów Kazimierza Brandysa, Pojedynek Jana Józefa Szczepańskiego, Ciemności kryją ziemię oraz Bramy raju Jerzego Andrzejewskiego, Bołdyn Jerzego Putramenta czy emigracyjna twórczość Józefa Mackiewicza. W jego powieściach, na przykład w Drodze donikąd, w Nie trzeba głośno mówić, W Lewej wolnej, w Kontrze, w Sprawie pułkownika Miasojedowa:

(…)Człowiek staje się przedmiotem dziejów, które wymknęły mu się z rąk. Klęskę ponoszą zarówno postaci, które poddają się „dziejowej konieczności”, jak też ci, którzy trwają przy swoich przekonaniach. Pierwsi przegrywają w sensie politycznym, gdyż dążenie, by zostać partnerem komunistów, okazuje się najkrótszą drogą do katastrofy (…). Nie przewidzieli oni, sugeruje pisarz, że Sowieci z nikim dialogu prowadzić nie będą. W rezultacie zakładany „kompromis” okazuje się również zgodą na kłamstwo, co oznacza klęskę egzystencjalną. Tym, co w ostatecznym rachunku zdobywają bohaterowie broniący własnej autonomii, jest zaś gorzka świadomość tragizmu, znalezienia się w sytuacji bez wyjścia (…). Ponieważ jest to świadomość nader bolesna, narrator wzdryga się przed oceną tych, którzy podjęli współpracę z Sowietami. Dotyczy to jednak bohaterów poddanych dyktatowi historii, nie zaś – polityków.
(tamże).

Rozwojowi polskiej powieści politycznej na Zachodzie nie towarzyszyła ekspansja w kraju, w którym dzieła były poddane restrykcyjnej cenzurze. Wśród dzieł, które ukazały się w kraju i zaliczają się do nurty prozy rozliczeniowej, można wymienić Miazgę czy Apelację Jerzego Andrzejewskiego, Trenda Tre Ryszarda Schuberta, Wolną Trybunę Chrystiana Skrzyposzka, Nierzeczywistość Kazimierza Brandysa, Obłęd Jerzego Krzysztonia.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Streszczenie "Słonia"
2  Działalność Leszka Kołakowskiego
3  „Pamięć i tożsamość” - znaczenie tytułu



Komentarze: Proza polityczna i nurt rozrachunkowy

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: