Proza awangardowa, eksperymentalna - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Za najważniejsze właściwości powtarzające się w powieści eksperymentalnej wypada uznać: tematyzowanie procesu twórczego bądź zasad organizacji tekstu, ujawnianie fikcyjności i sytuacji nadawczej, zdynamizowanie i udialogizowanie wewnątrztekstowych (np. bohater-bohater, narrator – bohaterowie)i zewnętrznych (autor – czytelnik) relacji komunikacyjnych, odwoływanie się do gatunków proletariackich, mnożenie wersji anegdoty i opracowań kompozycyjnych, zastępowanie hierarchicznego układu instancji nadawczych (postacie – narrator – autor wewnętrzny) relacjami równorzędnymi, rozbijanie spójności dzieła i zakwestionowanie stabilnej ramy („dzieło w ruchu”). (…) Powieść eksperymentalna nie zrodziła się z postaw estetyzujących. Wartością znacznie istotniejszą niż piękno była prawda – przede wszystkim jako kategoria poznawcza.
(Powieść eksperymentalna [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku pod red. Marka Pytasza, Katowice 2001, s. 538).

Proza awangardowa rozwinęła się po 1956 roku, gdy sytuacja w kraju umożliwiła przedrukowywanie dzieł zagranicznych literackich eksperymentatorów, a pisarze mogli spróbować nowatorskich technik narracji czy konstrukcji świata przedstawionego. Klimat sprzyjał odkrywaniu nowego nurtu.

Rozważając nurt powieści eksperymentalnej należy pamiętać, że współbrzmiał on ze zjawiskiem eseizacji powieści oraz eklektyzacją gatunku, który coraz częściej był kojarzony z formami autobiograficznymi. Widać to na przykład w książce Tadeusza Różewicza Przygotowanie do wieczoru autorskiego, w której autor zawarł wiele odniesień do własnej twórczości, wplótł mnóstwo reminiscencji i anegdot o ludziach, których znał i cenił, a to wszystko okrasił cytatami z własnych z wierszy oraz dziennika.

Inne charakterystyczne cechy powieści eksperymentalnej dotyczą warstwy lingwistycznej. Autorzy dążyli do upodobnienia języka literackiego do polszczyzny, którą słyszymy codziennie stojąc w kolejce czy podróżując tramwajem, wolnej od naleciałości ideologicznego, oficjalnego dyskursu (na przykład Donosy rzeczywistości i Szumy, zlepy, ciągi poety „codzienności” - Mirona Białoszewskiego).

Przedstawicieli polskiej powieści eksperymentalnej jest wielu. Na ich tle wyróżniło się zwłaszcza dwóch pisarzy: Teodor Parnicki oraz Leopold Buczkowski. Ich dzieła są innowacyjne ze względu na kierunek artystyczny oraz ładunek duchowy.

Pierwszy był autorem prozy historycznej, w której widać wątki autotematyczne. Postawił sobie za cel uchwycenie różnicy, jak istnieje między zdarzeniem a relacją o nim, między zajściem, a jego opisem. W jego dziełach, na przykład Muzie dalekich podróży, widać zwrócenie uwagi na autonomię procesu pisania, na czynniki obecne w biografii pisarza, a determinujące jego twórczość. W oczy rzuca się oryginalna filozofia pisania.

Z kolei Buczkowski zerwał z tradycyjnymi konwencjami trochę na innej płaszczyźnie. Lubował się w konstrukcji powieściowej przypominającej kolaż. W jego dziełach, na przykład Kąpielach w Lucca czy Czarnym potoku, epizodyczność przeplata się z nieregularnością czasową, występuje wielu narratorów, którzy opowiadają o wydarzeniach bez znanego w literaturze zimnego zdystansowania, jest głęboka, bogata, wręcz ekspresjonistyczna symbolika (np. tytułowy czarny potok to znak nieporządku życia w chaotycznym świecie).

Fascynacja nurtem eksperymentalnym zaszła u Buczkowskiego tak daleko, że z czasem zastąpił narrację dialogami. Chciał w ten sposób ukazać siłę drzemiącą we wszystkich odmianach języka, który pojmował jako twór społeczny. W jego późnych książkach odnajdziemy na przykład potoczyzmy, stylizację, cytowania.

Konstatując, powieść eksperymentalna - wynik poszukiwań formalnych, kwestionujących tradycyjne formy opowiadania - jest ważnym zjawiskiem we współczesnej literaturze. Zawsze wywoływała dyskusje krytyków i zainteresowanie czytelników, a jej najwybitniejsi przedstawiciele – Buczkowski, Parnicki, Bereza, Białoszewski – zyskali tytuł klasyków prozy powojennej.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Streszczenie „Madame”
2  Poezja codzienności
3  Henryk Tomaszewski



Komentarze: Proza awangardowa, eksperymentalna

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: