Proza emigracyjna

Emigracyjną prozę współczesną można podzielić na cztery etapy:

1946-1950 - tuż po zakończeniu II wojny światowej miało miejsce wiele debiutów literackich. Swoje książki na emigracji wydali między innymi: Maria Kuncewiczowa (Zmowa nieobecnych z 1946) oraz Sergiusz Piasecki (jego trylogia o środowisku przestępczym Mińska Litewskiego w latach 1918-1919: Jabłuszko, Nikt nie da nam zbawienia i Spojrzę... więcej



Proza socrealistyczna (tzw. produkcyjniaki)

Nurt prozy socrealistycznej zapoczątkował IV Zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich w Szczecinie w 1949 roku, na którym oficjalnie opowiedziano się po stronie polityki ZSRR. Był to moment przełomowy dla literatury polskiej. To wtedy określono nowy program polskiej polityki kulturalnej. Socrealizm (inaczej: socjalistyczny realizm) stał się jedyną obowiązującą metodą twórczą (w literaturze radzieckiej od 1934 ro... więcej



Proza środowiskowa (np. mały realizm)

Tematyka prozy środowiskowej ogniskuje się wokół PRL-owskich małych miasteczek lub wsi, w których czas jakby się zatrzymał.

Jej głównymi twórcami byli Kazimierz Orłoś, Jerzy Andrzejewski (Apelacja), Kornel Filipowicz (Romans prowincjonalny), Marek Nowakowski (Zapis czy Książe nocy) oraz Jan Himilsbach (na przykład tom Łzy sołtysa).

W swoich utworach z lat 60., które miały odbijać wiernie życie &... więcej



Proza nurtu wiejskiego, tzw. chłopska

Idealizacji wsi, zachowującej wierność odwiecznie ustalonemu porządkowi przyrody, natury, społecznej hierarchii przeciwstawiono powieści ukazujące, jak ten ład został zburzony zarówno przez rzeczywistość wojenną (…), jak i przez rzeczywistość powojenną, polityczną
(B. Żynis, Współczesność, [w:] Ilustrowane dzieje literatury. Od antyku do współczesności, Bielsko-Biała 2003).

Nurt prozy chłopskiej, tak zwanego nurtu w... więcej



Proza katolicka

Nurt prozy katolickiej rozwinął się dzięki periodykom społeczno-kulturalnym (na przykład dzięki ukazującemu się od roku 1945 „Tygodnikowi Powszechnemu” czy tytułom wydawany przez Stowarzyszenie „PAX”), w których swoje utwory publikowali pisarze do niego zaliczani: Hanna Malewska, Antoni Gołubiew, Paweł Jasienica, Jan Józef Szczepański, Stefan Kisielewski, Leopold Tyrmand (mimo iż akcję Złego - sensa... więcej



Proza katolicka

Nurt prozy katolickiej rozwinął się dzięki periodykom społeczno-kulturalnym (na przykład dzięki ukazującemu się od roku 1945 „Tygodnikowi Powszechnemu” czy tytułom wydawany przez Stowarzyszenie „PAX”), w których swoje utwory publikowali pisarze do niego zaliczani: Hanna Malewska, Antoni Gołubiew, Paweł Jasienica, Jan Józef Szczepański, Stefan Kisielewski, Leopold Tyrmand (mimo iż akcję Złego - sensa... więcej



Proza historyczna

Nurt prozy historycznej, obecny w polskiej literaturze „od zawsze”, istniał także po II wojnie światowej.

Zrealizował się głównie w tematyce dotyczącej genezy państwa polskiego, czyli w „powieściach piastowskich” (termin krytyka Kazimierza Wyki). Ich inicjatorem był Karol Bunsch. Ten pisarz historyczny, publicysta i tłumacz literatury angielskiej oraz niemieckiej, porucznik piechoty Wojska Polskie... więcej



Proza polityczna i nurt rozrachunkowy

Nurt prozy politycznej rozwinął się w okresie powojennym, gdy temat polityczny podlegał szczególnym manipulacjom ze strony decydentów, co odcisnęło piętno na literaturze krajowej, widoczne na przykład w Obywatelach Kazimierza Brandysa, Władzy Tadeusza Konwickiego, Zdobyciu władzy Czesława Miłosza czy w najsłynniejszym z tego kręgu Popiele i diamencie Jerzego Andrzejewskiego, w którym pisarz nie zdołał ... więcej



Proza awangardowa, eksperymentalna

Za najważniejsze właściwości powtarzające się w powieści eksperymentalnej wypada uznać: tematyzowanie procesu twórczego bądź zasad organizacji tekstu, ujawnianie fikcyjności i sytuacji nadawczej, zdynamizowanie i udialogizowanie wewnątrztekstowych (np. bohater-bohater, narrator – bohaterowie)i zewnętrznych (autor – czytelnik) relacji komunikacyjnych, odwoływanie się do gatunków proletariackich, mnożenie wersji anegdot...
więcej



Proza kresowa

Nurt prozy kresowej jest związany ze zmianami geopolitycznymi, jakie zaszły po II wojnie światowej. Polska utraciła wtedy tereny tzw. Kresów Wschodnich, między innymi Wilno i Lwów – miejsca, które mocno zapisały się w dziejach naszej kultury. Wraz ze stratą kilometrów została pozbawiona przedstawicieli różnych narodowości (pamiętajmy, że przez 1939 roku nasz kraj był państwem wielonarodowościowym, wielowyznaniowym i wielo... więcej